Koptelefoons of oortjes die je als consument kan kopen in de winkels of online zijn géén wettelijke en genormeerde beschermingsmiddelen tegen lawaai. Ze bieden ook onvoldoende bescherming tegen gehoorschade in een (standaard) productieomgeving. ANC koptelefoons zijn prima tegen geluidshinder (rond 70 decibel) zoals bij stemmen of monotoon geruis van een ventilatiesysteem om beter te concentreren die vooral bestaan uit laag (tot middel) frequent en monotoon geluid. Maar absoluut onvoldoende tegen geluidsniveaus die schadelijke kunnen zijn van 80 decibel of hoger!

Belangrijkste redenen

• Geen certificering als gehoorbeschermingsmiddel
  ANC koptelefoons en oordopjes dragen beschikken niet over CE-markering zoals persoonlijk beschermingsmiddel (PBM) en voldoen niet aan de Europese norm NEN-EN 352 (“Gehoorbeschermers – Algemene eisen – Deel 1”) voor gehoorbescherming Deze norm stelt allerlei eisen aan gehoorbeschermingsmiddelen om bewijsbaar te functioneren als bescherming.
• Werking tegen lage/constante tonen vs. pieken
  ANC werkt door elektronisch antigeluid te produceren om monotoon, laag frequent omgevingsgeluid weg te filteren. Het is niet ontworpen of getest om harde en complexe geluidsgolven zoals productiegeluiden, plotselinge knallen (pieken) of een hoog geluidsniveau te dempen. Het reageert traag op geluidswisselingen.
• Arbowet- en regelgeving
  Volgens de Arbowet en -regelgeving moet een werkgever passende gehoorbescherming verplicht aanbieden aan haar medewerkers zodra het dagelijks gemiddelde geluidsniveau boven de 80 dB(A) uitkomt. Vanaf 85 dB(A) is het verplicht voor een werknemer om te dragen. Aangezien je bij 80 dB(A) al gehoorschade kan oplopen is het dragen vanaf 80 dB(A) de enige optie als je zelf je gehoor wil beschermen. Veel werkgever stellen het dragen daarom binnen de bedrijfsmuren al bij 80 dB(A) verplicht.

Wat werkt als goede gehoorbescherming

• Gehoorkappen
  Deze bieden fysieke demping tot ongeveer 30 dB(A).
• Otoplastieken
  Maatwerk oordopjes met een specifieke dempingsnorm.

Let op: Er zijn speciale gehoorbeschermers met ingebouwde radio of Bluetooth die wél voldoen aan de veiligheidsnormen, maar dit zijn geen standaard consumenten ANC koptelefoons.

Praktisch voorbeeldje

Om het verschil inzichtelijk te maken, kijken we naar een realistische werksituatie in de productie: bijvoorbeeld een metaalbewerkingsplaats waar continu een grote afzuiginstallatie bromt, en er regelmatig metaal wordt gezaagd of geslepen of gelast. Hieronder zie je hoe een consumenten Active Noise Cancelling (ANC) koptelefoon presteert ten opzichte van professionele, op maat gemaakte otoplastieken.

Metaalbewerking (gemiddeld geluidsniveau tussen 90-95 dB)

Het omgevingsgeluid bestaat uit meerdere frequenties (toonhoogte); laten we ze ‘even’ samenpakken tot twee ‘gebieden’:

1. Lage frequenties (125 – 500 Hz)
   Het monotone, zware gebrom van de afzuiging en compressoren.
2. Midden tot hoge frequenties (1000 – 8000 Hz)
   Het snerpende, scherpe geluid van een haakse slijper en metaalzagen. Het zijn juist deze hoge frequenties die de trilharen in je oor het snelst beschadigen.
   

Frequentie-overzicht en demping in decibels (dB)

Een consumenten ANC koptelefoon dempt geluid elektronisch (met tegenfrequenties), terwijl een otoplastiek dit fysiek via een gecertificeerd filter doet. Dit vertaalt zich als volgt in de praktijk:

Waarom een ANC-koptelefoons hierin tekortschiet

• Slijptol-test
  Als de slijptol aangaat (piek van 100 dB op 4000 Hz), dempt de otoplastiek dit netjes naar een veilig niveau van ~73 dB. De ANC koptelefoon dempt nagenoeg niks op die frequentie, waardoor je gehoor de volle klap van 95+ dB opvangt.
• Schijnveiligheid
  Omdat de ANC koptelefoon de afzuiginstallatie (lage tonen) heel goed wegfiltert, lijkt de werkplaats een stuk stiller. Je denkt dat je veilig bent, maar het schadelijke, snerpende zaaggeluid komt er ondertussen dwars doorheen.
• Onvoorspelbare pieken
  Als er plotseling iets hards op de grond valt (een metalen balk), kan de software van een ANC-headset dit niet timen. Sterker nog: soms genereert de headset door een foute berekening juist een té harde tegenklik, wat extra schadelijk is. Otoplastieken blokkeren de geluidsdruk direct fysiek aan de ingang van je gehoorgang.

Dijk en dompelpomp

Zie gehoorbescherming als een massieve betonnen dijk. De dijk houdt het water fysiek tegen. Het maakt de dijk niet uit of het water langzaam stijgt of dat er plotseling een vloedgolf aankomt; de barrière staat er en houdt de druk tegen. Zie ANC koptelefoon als een elektronische dompelpomp. De pomp kijkt hoeveel water er binnenstroomt en pompt exact evenveel water hard de andere kant op om het te neutraliseren. Dit werkt perfect bij een rustig, constant stroompje. Maar krijgt de pomp ineens te maken met een gigantische, plotselinge golf (een hard hoog geluid)? Dan kan de elektronica de hoeveelheid water niet verwerken, raakt de pomp overbelast en stroomt je hele kelder (je binnenoor) alsnog vol.

Meer weten of geluid/lawaai op de werkplek of geluidsmetingen laten uitvoeren? Informeer bij www.hoevers-arbozorg.nl

 

Lees verder / bronnen

• https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/persoonlijke-beschermingsmiddelen/verschillende-soorten-persoonlijke-beschermingsmiddelen/gehoorbescherming
• https://www.nen.nl/nen-en-352-2-2020-en-277565
• https://goldensound.nl/blogs/nieuws/kan-je-noise-cancelling-gebruiken-als-gehoorbescherming
• https://www.expert.nl/advies/wat-is-noise-cancelling
• https://www.nytimes.com/wirecutter/blog/can-airpods-pro-protect-your-hearing/
• https://www.seeh.nl/blog/wat-is-de-juiste-gehoorbescherming-voor-jouw-medewerkers
• https://hearandclearcare.com.au/noise-cancellation-vs-hearing-protection-whats-the-difference/
• https://shush-earplugs.com/knowledgebase/how-do-earplugs-for-music-protection-compare-to-noise-canceling-earbuds/